25 marca 2008 o godz. 19.00 w Teatrze Wiczy odbyło się spotkanie z cyklu Akademia Myśli Społecznej pt. „Państwo a Kościół – razem czy osobno”. Było to pierwsze spotkanie w ramach panelu Społeczeństwo Obywatelskie.
Aby kształtować dojrzałe społeczeństwo obywatelskie niezbędna jest debata publiczna nad kwestiami nurtującymi obywateli. Jedną z nich jest stosunek między Państwem i Kościołem w państwie demokratycznym. Ścierają się dwa spojrzenia na tą kwestię: współdziałanie Państwa i Kościoła w myśl postanowień Soboru Watykańskiego II oraz całkowity rozdział tych dwóch instytucji na wzór francuski.
Celem naszego spotkania było zainicjowanie dialogu między zwolennikami rozdziału Kościoła i Państwa i zwolennikami współdziałania obu instytucji; między osobami duchownymi i świeckimi; teologami i filozofami, aby znaleźć najlepsze rozwiązanie kwestii relacji między Państwem a Kościołem w naszym kraju.
Zagadnienie rozdziału Państwa i Kościoła przybliżyli nam zaproszeni na spotkanie eksperci: teolog – ks. dr Wiesław Łużyński oraz filozof mgr Karol Zamojski.
Wiesław Łużyński przedstawił historię stosunków między Państwem a Kościołem. Relację między nimi podzielił na 3 okresy: przedkonstantyjski – do 313 r., (monizm) konstantyjski – do roku 1965 (dualizm) oraz pokonstantyjski trwający do dziś.
Najważniejszym porozumieniem reformującym stosunki między Państwem i Kościołem wg. ks. Łużyńskiego były postanowienia Soboru Watykańskiego II. Podczas Vaticanum II Kościół katolicki uznał pluralistyczne państwo świeckie za prawomocną formę społeczną oraz potwierdził autonomiczność Państwa i Kościoła. Sformułował także zagadnienie wolności rozumianej w sposób pozytywny, jako: wolność publicznego kultu, rządzenie się wspólnot wyznaniowych własnym prawem, swobodę pomocy wyznawcom w praktykowaniu życia religijnego i wspierania ich nauczaniem. Rozdział Państwa i Kościoła został więc poszerzony o zasadę współdziałania dla dobra wspólnego.
Odmienne stanowisko w kwestii relacji między Państwem i Kościołem zajął Karol Zamojski. Zaprezentował on stanowisko demokratyczne, które opiera się na negocjowalności wartości. Karol Zamojski przygotował prezentację multimedialną, która była tłem wykładu. Materiał ten ilustrował możliwe demokratyczne strategie dialogu Państwa z Kościołem, przy czym konkluzje były dla tego dialogu mało optymistyczne. Dwa tysiące lat doświadczenia wskazują na systemową niezdolność Kościołaa do dialogu z Państwem. Podczas swojej prezentacji starał się udowodnić, dlaczego dyskusja nad rozdziałem Państwa i Kościoła dotychczas się nie udawała. Ekspert wskazał na potrzebę rywalizacji wartości chrześcijańskich na tej samej płaszczyźnie, na której ścierają się inne idee. Aby Kościół mógł swobodnie artykułować swoje potrzeby, powinien stać się graczem na arenie politycznej. Wyjść poza ramy „zakamuflowanej” grupy nacisku i stworzyć partię polityczną, która realizowałaby swoje postulaty na niwie parlamentarnej. W takim państwie demokratycznym nie istniałby problem rozdziału Państwa i Kościoła, bowiem ważniejszy byłby ten, kto otrzymał większe poparcie społeczne.
Wiesław Łużyński oraz Karol Zamojski odpowiadali na pytania publiczności dotyczące m.in. nauczania religii w szkołach, finansowania Kościoła w Polsce, apolityczności Kościoła katolickiego.
Odpowiedzi ekspertów stanowiły asumpt do dyskusji, w której uczestniczyli przybyli na spotkanie goście. Spotkanie AMS – „Państwo a Kościół – razem, czy osobno” ukazało, że możliwa jest dialog w kwestiach istotnych dla naszego kraju, w gronie osób o odmiennych poglądach.
Jakub Kufel (wyborcy.org)
